Актуальність роботи пов’язана з тим, що гостра нестача органів для проведення операцій з трансплантації – поширене явище систем охорони здоров’я в усьому світі. Метою роботи було на підставі досвіду зарубіжних країн віднайти можливі шляхи збільшення кількості осіб, які нададуть свою згоду на посмертне донорство, і як наслідок – донорського матеріалу в Україні. Під час дослідження використано загальнонаукові (формально-логічний, аналізу та синтезу, порівняння) та спеціально-юридичні (формально-юридичний, порівняльно-правовий) методи – для отримання, обробки та викладення інформації. У статті проаналізовано зарубіжний досвід правового регулювання надання згоди на посмертне донорство та можливість його імплементації в Україні. За результатами дослідження виявлено, що частково проблему нестачі донорського матеріалу вдалося вирішити шляхом закріплення на законодавчому рівні можливості трансплантації органів від померлих донорів. В Україні також проводяться операції з використанням матеріалу посмертного донорства. У процесі дослідження також з’ясовано, що в деяких країнах світу, зокрема й в Україні, діє презумпція незгоди донора, за якої особа вважається такою, яка не бажає бути донором, якщо за життя вона не висловила свою згоду. Протилежна за суттю концепція – це презумпція згоди, за якої особа вважається такою, яка бажає стати посмертним донором, якщо за життя вона не висловила своєї незгоди. Запропоновано та обґрунтовано доцільність можливих шляхів розв’язання проблеми нестачі донорського матеріалу, а саме: проведення широкої правопросвітницької роботи серед населення, з метою популяризації ідеї посмертного донорства, упровадження презумпції згоди на посмертне донорство, а також продовження роботи з надання населенню можливості зробити власний вибір щодо посмертного донорства в електронному вигляді. Результати цього дослідження можуть бути використані для вдосконалення українського законодавства в сфері посмертного донорства, а також застосовані безпосередньо в практиці юристів, що працюють у сфері цивільного та медичного права, й медичних працівників.
презумпція згоди; активна незгода; презумпція незгоди; активна згода; трансплантація
[1] Alam, A.A. (2007). Public opinion on organ donation in Saudi Arabia. Saudi Journal of Kidney Diseases and Transplantation, 18(1), 54-59.
[2] Albertsen, A. (2020). Against the family veto in organ procurement: Why the wishes of the dead should prevail when the living and the deceased disagree on organ donation. Bioethics, 34(3), 272-280. doi: 10.1111/bioe.12661.
[3] Briukhovetska, M.S. (2016). Posthumous organ donation: Presumption of concent or presumption of disagreement. Scientific Bulletin of the Uzhhorod National University. Series: Law, 36 (Vol. 1), 91-94.
[4] Civil Code of Ukraine. (2003, January). Retrieved from https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/435-15#Text.
[5] Declaration of Istanbul on organ trafficking and transplant tourism. (2008, May). Retrieved from https://www.declarationofistanbul.org/the-declaration.
[6] Domínguez, J., & Rojas, J.L. (2013). Presumed consent legislation failed to improve organ donation in Chile. Transplantation Proceedings, 45(4), 1316-1317. doi: 10.1016/j.transproceed.2013.01.008.
[7] Englbrecht, J.S., & Holling, M. (2023). Organspende nach irreversiblem Hirnfunktionsausfall. Anaesthesiologie, 72, 67-78. doi: 10.1007/s00101-022-01241-5.
[8] Formoso, V., Marina, S., & Ricou, M. (2021). Presumed consent for organ donation: An incoherent justification. Acta Bioethica, 27(1), 27-35. doi: 10.4067/S1726-569X2021000100027.
[9] Hammad, S., Alnammourah, M., Almahmoud, F., Fawzi, M., & Breizat, A.H. (2017). Questionnaire on brain death and organ procurement. Experimental and Clinical Transplantation, 15(S1), 121-123. doi: 10.6002/ect.mesot2016.O115.
[10] IRODaT. (2021). International Registry in Organ Donation and Transplantation. Final numbers 2020. Retrieved from https://www.irodat.org/img/database/pdf/Irodat%20December_final%20 2020.pdf.
[11] IRODaT. (2022). International Registry in Organ Donation and Transplantation. Final numbers 2021. Retrieved from https://www.irodat.org/img/database/pdf/Irodat%20year%202021%20 _%20Final.pdf.
[12] Judgment of the European Court of Human Rights in the case of Elberte v. Latvia (application no. 61243/08). (2015, January). Retrieved from https://hudoc.echr.coe.int/fre?i=002-10354.
[13] Law of Ukraine No. 1967-IX “On Making Changes to Some Laws of Ukraine Regulating the Issue of Transplantation of Anatomical Materials into Humans”. (2021, December). Retrieved from https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/1967-20#Text.
[14] Law of Ukraine No. 2427-VIII “On the Application of Tansplantation of Anatomical Materials to Humans”. (2018, May). Retrieved from https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/2427-19#Text.
[15] Mi, S., Jin, Z., Qiu, G., Xie, Q., Hou, Z., & Huang, J. (2022). Liver transplantation in China: Achievements over the past 30 years and prospects for the future. Bioscience Trends, 16(3), 212-220. doi: 10.5582/bst.2022.01121.
[16] Ministry of Health of Ukraine. (2023). In 2022, Ukrainian doctors performed 20% more organ transplants than in the pre-war year 2021. Retrieved from https://www.kmu.gov.ua/news/u-2022-rotsi-ukrainski-likari-provely-na-20-bilshe-orhannykh-transplantatsii-nizh-u-dovoiennomu-2021-rotsi.
[17] Novytska, M.М. (2019). Specific aspects of normative legal regulation of anatomical materials’ transplantation in Ukraine and foreign countries. Wiadomosci Lekarskie, 72(7), 1331-1336.
[18] Parsons, J.A. (2021). Deemed consent for organ donation: A comparison of the English and Scottish approaches. Journal of Law and the Biosciences, 8(1), article number lsab003. doi: 10.1093/jlb/lsab003.
[19] Shaw, D.M. (2017). The consequences of vagueness in consent to organ donation. Bioethics, 31(6), 424- 431. doi: 10.1111/bioe.12335.
[20] Shepherd, L., O’Carroll, R.E., & Ferguson, E. (2023). Assessing the factors that influence the donation of a deceased family member’s organs in an opt-out system for organ donation. Social Science & Medicine, 317, article number 115545. doi: 10.1016/j.socscimed.2022.115545.
[21] Silchenko, V., & Volodina, O. (2018). Legal regulation of postmortem organ donation in Ukraine. International Scientific Journal “Internauka”, 22 (Vol. 3), 29-32.
[22] Sterri, A., Regmi, S., & Harris, J. (2022). Ethical solutions to the problem of organ shortage. Cambridge Quarterly of Healthcare Ethics, 31(3), 297-309. doi: 10.1017/S0963180121000955.
[23] Symons, X., & Poulden, B. (2022). An ethical defense of a mandated choice consent procedure for deceased organ donation. Asian Bioethics Review, 14, 259-270. doi: 10.1007/s41649-022-00206-5.
[24] Tarzi, M., Asaad, M., Tarabishi, J., Zayegh, O., Hamza, R., Alhamid, A., Zazo, A., & Morjan, M. (2020). Attitudes towards organ donation in Syria: A cross-sectional study. BMC Medical Ethics, 21, article number 123. doi: 10.1186/s12910-020-00565-4.
[25] Thaysen, J.D., & Albertsen, A. (2021). Mandated choice policies: When are they preferable? Political Research Quarterly, 74(3), 744-755. doi: 10.1177/1065912920936361.
[26] Ukrainian Transplant Coordination Center. (2023). How to give consent on readiness to be a donor. Retrieved from https://utcc.gov.ua/yak-nadaty-zgodu-pro-gotovnist-buty-donorom.
[27] Wachner, J., Adriaanse, M., van den Hoven, M., & de Ridder, D. (2022). Does default organ donation registration compromise autonomous choice? Public responses to a new donor registration system. Health Policy, 126(9), 899-905. doi: 10.1016/j.healthpol.2022.07.002.
[28] Wu, X., Wang, W., Li, Q., Peng, Z., & Zhu, J. (2022). Current situation with organ donation and transplantation in China: Application of machine learning. Transplantation Proceedings, 54(7), 1711-1723. doi: 10.1016/j.transproceed.2022.03.067.
[29] Zamora Torres, A.I., & Díaz Barajas, Y. (2021). A public policy proposal: Organ donation culture program in Morelia, Michoacán, México. Población y Salud en Mesoamérica, 19(2). doi: 10.15517/psm.v19i2.47453.